Bułgaria, leżąca na skrzyżowaniu ważnych szlaków w południowo-wschodniej Europie u nasady Półwyspu Bałkańskiego, sąsiadująca z Rumunią, Serbią, Macedonią, Grecją i Turcją, ma historię długą i barwną. Swój ślad na tej ziemi odcisnęli koczownicy i kupcy, wojownicy i osadnicy. Teraz kojarzy nam się głównie z wczasami nad Morzem Czarnym.
Największymi kurortami bułgarskiej riwiery są Słoneczny Brzeg, rozciągający się na północ od Nesebyr do końca wzgórz Starej Płaniny, i Złote Piaski, w północnej części bułgarskiego wybrzeża, kilkanaście kilometrów od Warny, Słoneczny Brzeg, leżący nad malowniczą zatoką, zabudowują hotele, parki rozrywki, restauracje, otwierane na początku lata i zamykane jesienią. Złote Piaski to przede wszystkim piękna plaża: równa, pokryta złocistym piaskiem, oraz ciepłe morze, idealne do kąpieli dzieci.

Kiedy jechać

Sezon turystyczny w Bułgarii zaczyna się w kwietniu i trwa do października. Szczyt przypada na okres od połowy lipca do ostatnich dni sierpnia. Lepszym pomysłem jest przyjazd do tego pięknego kraju w maju lub czerwcu, a najlepiej we wrześniu. Turystów jest wówczas nieco mniej niż w czerwcu, a woda w morzu cieplejsza. Większa część Bułgarii leży w strefie klimatu umiarkowanego, regiony nadmorskie i południowe obejmuje klimat podzwrotnikowo-kontynentalny. Średnia temperatura dnia latem wynosi 27oC, morza 24oC. Lato jest długie i ciepłe. Upały są mało odczuwalne dzięki morskiej bryzie. Zimy są chłodne i wilgotne, a lata gorące i suche

Główne atrakcje

Największym skarbem Bułgarii jest różnorodność jej atrakcji, przyciągających zarówno turystów lubiących chodzić utartym szlakiem, jak i starannie tego unikających.

Muzea i galerie

Najlepsze z nich to chyba Muzeum Archeologiczne w Warnie, Muzeum Etnograficzne w Sofii oraz Muzeum Historyczne w Smolianie. W całym kraju jest 160 klasztorów, z czego „wielką czwórkę” stanowią monastyry: Riłski, Drianowski, Baczkowski i Trojanski. Spośród licznych meczetów i cerkwi nic nie może równać się z soborem Aleksandra Newskiego w Sofii. Z czasów rzymskich pozostały tak imponujące zabytki, jak termy w Warnie, miasto Nikopolis-ad-Istrum czy potężny amfiteatr w Płowdiwie. Pamiątką po innych imperiach są fortece w Wielkim Tyrnowie, Szumenie, Bełogradcziku i Widinie.

Krajobrazy

Bułgarię cechuje wyjątkowe zróżnicowanie krajobrazów, od jezior Burgas i Batak po cztery imponujące pasma górskie: Riła, Pirin, Stara Płanina i Sredna Gora (wszystkie znakomicie nadają się do uprawiania turystyki pieszej i narciarstwa), majestatyczną przełęcz Szipka, osobliwe Bełogradcziski Skali oraz jaskinie w pobliżu Trigradu i Jagodiny. Bułgaria jest krajem wyżynnym. Tu wznosi się najwyższy szczyt na Półwyspie Bałkańskim - Musała 2925 m n.p.m.

Parki narodowe i rezerwaty

Na terenie Bułgarii utworzono 12 parków narodowych, 89 rezerwatów narodowych i 2234 inne obszary chronione. Najbardziej znane z nich to Riłski Park Narodowy, który obejmuje najpiękniejsze jeziora polodowcowe w Bułgarii, w północno-zachodniej części Riły na wysokości powyżej 2000 metrów, połączone rwącymi potokami i wodospadami, Rezerwat Przyrody Srebyrna, Pirinski Park Narodowy (największy w Bułgarii) oraz Park Narodowy Rusenski Łom, który stanowi jedno z najlepszych miejsc do podglądania ptaków. Mniejsze rezerwaty to np. Rezerwat Przyrody Ropotamo, Rezerwat Przyrody Kaliakra (chroniący fragment Morza Czarnego) i Park Przyrodniczy Strandża na południowym wschodzie.

Zabytkowe miejscowości

W Bułgarii przeplatają się zabytki z czasów trackich, rzymskich, bizantyjskich, tureckich oraz z okresu odrodzenia bułgarskiego z przełomu XVIII/XIX wieku. Z tych lat pochodzą białe lub pomalowane na intensywne kolory domy, romantyczne kamienne mostki, wąskie brukowane uliczki Małe miejscowości to skanseny, z uliczkami wyłożonymi kocimi łbami, drewnianymi domami z kominkiem, werandą, winoroślami. Niektóre z nich są pełne turystów, np. Kropiwsztica czy Triawna, inne spokojnie żyją swoim rytmem jak Żyrawna.
Koniecznie trzeba zobaczyć miejscowości Kopriwsztica, Sziroka Łyka, Arbanasi, a zwłaszcza Triawna. Nesebyr to jedno z najstarszych miast w Europie, które zostało założone w 1000 r. p.n.e. przez Traków, zdobyte przez Rzymian i ukształtowane architektonicznie pod panowaniem tureckim. Stolicą kulturalną wybrzeża jest Sozopoł, ze starym miastem niewielkim skalistym półwyspie, poprzecinanym gąszczem brukowanych uliczek i zabytkowych budynków. W Wielkim Tyrnowie i Powdiwie warto zwiedzić fascynujące starówki. Trudno się też oprzeć urokom Mełnika i Banska na południu oraz Bełogradczika na północnym zachodzie. Pomorie to jedno z najpiękniejszych miasteczek na skalistym półwyspie, leżące kilkanaście kilometrów od Burgas .

Kuchnia

Kuchnia bułgarska jest mało znana w Polsce. Dominują w niej potrawy lekkostrawne, obfitujące w warzywa. Posiłki odgrywają ważną rolę w życiu Bułgarów. Obiad zaczyna się od sałatki i kieliszka rakiji, następnie podawana jest zupa i wreszcie danie główne, popijane winen oraz deser.

Popularne dania bułgarskie z elementami kuchni tureckiej to kebabcze (przyprawiane na ostro grillowane mięso mielone w kształcie kiełbasek) i kiufte (w zasadzie to samo, tyle że okrągłe, płaskie i z cebulą). Aby skosztować za jednym razem kilu rodzajów mięs, warto zamówić zestaw z grilla zwany meszana skara. Bułgarska musaka przypomina grecką, tyle że nie ma w niej bakłażanów.
Na zakąskę (albo jako danie główne) dobra będzie gęsta zupa z pulpetami mięsnymi, zwana topczeta supa, popularny chłodnik z ogórków, orzechów włoskich i jogurtu (tarator) albo pożywna zupa fasolowa (bob). Większość Bułgarów rozpoczyna obiad od sałatki; najczęściej jest to szopska sałata z krojonych pomidorów, ogórków, pieczonej papryki i cebuli, posypanych tartym serem.
Inne tradycyjne dania to kawarma, drob sarma (siekana wątróbka, upieczona z ryżem i jajkami), sarmi (rodzaj gołąbków z liści winogron lub kapusty), sardella (filety z czosnkiem, cebulą i czarnym pieprzem) oraz plakija i giuwecz (gęsty gulasz rybny lub mięsny). Godne polecenia przysmaki regionalne to kiopłu (pieczone bakłażany z czosnkiem i orzechami włoskimi – z regionu Warny), kapama (mięso z ryżem i kiszoną kapustą gotowane na wolnym ogniu i podawane w kamionkowym naczyniu – z okolic Banska) oraz midi cigane (smażone małże w ostrym sosie – znad Morza Czarnego).

Napoje
Pija się tu herbatę biłkow (ziołowa) albo płodow (owocowa). Kto lubi zwykły czeren czaj (czarna herbata), niech popyta w kawiarniach. Mleko do herbaty podawane jest tylko w luksusowych hotelach.
Bez problemu można dostać co bardziej znane na świecie gazowane napoje chłodzące, są one jednak stosunkowo drogie. Wodę mineralną kupić łatwo, a opróżnioną plastykową butelkę można potem napełnić za darmo wodą z przydrożnego źródełka (zob. wyżej pod nagłówkiem Zdrowie). Naturalne soki owocowe to po prostu rewelacja.

Napoje alkoholowe
Dzięki umowom joint venture z browarami belgijskimi i holenderskimi w Bułgarii można się delektować znakomitymi piwami (sprawdziliśmy to bardzo dokładnie!). Zagorka produkuje przyzwoity special (0,5 l) oraz droższy igold (0,33 l). W całym kraju dostępna jest modna Astika (0,33 l) i nijaka Kamenica (0,5 l). Niezłe piwa pochodzą często z browarów lokalnych i rzadko można je kupić poza rodzinną miejscowością; przykłady to świetne Pirinsko Piwo z Błagoewgradu i Szumensko Piwo z Szumenu.
Wszystkie rodzime piwa (jak i inne napoje alkoholowe) są tanie. Półlitrowa butelka kosztuje ok. 0,60 lw.; za bardziej ekskluzywne (i chyba smaczniejsze!) piwa w butelkach 0,33 l trzeba zapłacić ok. 1,50 lw. Piwo z beczki w większości kawiarni i restauracji kosztuje ok. 1/1,50 lw. za 0,33/0,5 l.
Whisky i wódka wyprodukowana w Bułgarii lub krajach ościennych jest tania, ale bardzo mocna.
Inne trunki, na które też trzeba uważać, to sliwowa rakija (śliwowica) i rosalijka (likier różany).

Bułgarskie wina
Produkcja (i konsumpcja) wina ma w Bułgarii długą tradycję, sięgającą VI w. p.n.e. Niektórych zdziwi zapewne informacja, że kraj ten jest aktualnie piątym co do wielkości eksporterem wina na świecie. W pięciu głównych regionach produkuje się niezłe wina czerwone, takich marek jak Cabernet Sauvignon (Sliwen i Mełnik) czy Merlot (Chaskowo i Pazardżik) oraz białe, np. Chardonnay (Weliki Presław) i Sauvignon Blanc (Warna). Do najpięniejszych miejsc, w których warto się zatrzymać na dłuższą degustację, należy Mełnik.
W pobliżu winiarni warto się znaleźć zwłaszcza 14 lutego, w święto Trifona Zarezanego, patrona winnic. W dniu tym tradycyjnie rozpoczyna się przycinanie winnej latorośli, czemu towarzyszy podlewanie jej winem, które ma zagwarantować dobre plony, jak również obfita degustacja szlachetnych trunków i potraw (rzecz jasna, w imię pielęgnowania tradycji) oraz zabawy od rana do późnej nocy.

Wybrane imprezy

W każdej cerkwi i klasztorze celebruje się co roku dzień patrona lub święto związane z nazwą danego obiektu sakralnego. Najczęściej jest to święto Zwiastowania (25 marca), dzień śś. Cyryla i Metodego (11 maja), święto Przemienienia Pańskiego (6 sierpnia) lub święto Wniebowzięcia NMP (15 sierpnia). Inne popularne święta to prima aprilis (1 kwietnia), Dzień Matki (8 kwietnia), Dzień Dziecka (1 czerwca) i dzień św. Mikołaja (6 grudnia).

Wiele imprez wymyślono specjalnie dla turystów, ale jest też sporo takich wydarzeń kulturalnych i religijnych, które obchodzi się w całej Bułgarii i w których warto wziąć udział.

Surwakari (1 stycznia); młodzi chłopcy wędrują po wsi, życząc wszystkim napotkanym ludziom wszystkiego najlepszego w Nowym Roku i uderzając ich lekko gałązką z drzewa ozdobioną cukierkami i kukurydzą.
Baba Marta (1 marca); wiosenne sprzątanie w domu; Bułgarzy obdarowują się nawzajem martenicą (biało-czerwone frędzelki). Nosi się ją na zdrowie i szczęście, aż do zobaczenia pierwszego bociana, potem wiesza się martenicę na drzewie.
Dzień świętych Konstantyna i Heleny (21 maja); początek lata.
Makawej (1 sierpnia); zięciowie odwiedzają teściów, kórzy podejmują ich sutym obiadem (i napitkiem).
Dzień Neptuna (koniec sierpnia); dziecięcy festyn nad Morzem Czarnym na cześć boga morza.