Chorwacja, leżąca w Europie Południowo-Wschodniej, nad Morzem Adriatyckim, Słowenią, Węgrami, federacją Serbii i Czarnogóry, Bośnią i Hercegowiną oraz Włochami (granica na Adriatyku), jak mało który kraj w Europie, nadaje się na cel wakacyjnych wypraw.

Dla każdego coś miłego – długie wybrzeże, słońce i ciepłe morze dla leniuchów, mnóstwo zabytków dla wielbicieli historii, nurkowanie w krystalicznej wodzie i górskie wędrówki dla aktywnych. Ci, dla których wakacje to okres intensywnego zwiedzania zabytków, znajdą w Chorwacji mnóstwo budowli z czasów greckich i rzymskich po współczesność. Turyści lubiący aktywne spędzanie czasu mogą nurkować, szukając wraków statków lub fotografując podwodny świat, pływać jachtami albo na deskach surfingowych, wybrać się na wędrówkę w chorwackie góry, jeździć rowerami czy uprawiać wspinaczkę. Kraj jest idealny także dla rodzin z małymi dziećmi – infrastruktura turystyczna stoi na wysokim poziomie, jest czysto i bezpiecznie. Najchętniej odwiedzany region Chorwacji to Istria – wypoczywa tu prawie jedna trzecia wszystkich przyjezdnych. Porównywalna grupa wybiera Wybrzeże Dalmatyńskie. Najmniejszym zainteresowaniem cieszy się wschodnia część kraju (Slawonia).

Kiedy jechać

Sezon turystyczny w Chorwacji zaczyna się w kwietniu i trwa do października. Szczyt przypada od połowy lipca do ostatnich dni sierpnia: drogi – szczególnie w weekendy – są wówczas potwornie zatłoczone, w najbardziej popularnych miejscowościach na plażach trudno znaleźć miejsce na rozłożenie koca.

Lepszym pomysłem jest przyjazd do tego pięknego kraju w maju lub czerwcu, a najlepiej we wrześniu. Turystów jest wówczas nieco mniej niż w czerwcu, a woda w morzu cieplejsza.

Kraj znajduje się w dwóch strefach klimatycznych: śródziemnomorskiej (wybrzeże) i kontynentalnej (interior). Nad morzem lata są słoneczne, upalne i suche. Średnia temperatura lipca to 24°C, jednak często (zwłaszcza w sezonie) dochodzi do 28–30, a czasami nawet 40°C. W ostatnich dniach sierpnia lub na początku września pogoda często na kilka dni się pogarsza – robi się chłodniej, zdarzają się opady. Zimy nad Adriatykiem są łagodne i deszczowe – temperatura rzadko spada poniżej 5°C, ale we znaki daje się zimny i suchy wiatr bora wiejący od strony lądu. Roczna suma opadów na wybrzeżu to 1200–1500 mm (przede wszystkim w chłodnej porze roku). Wyjątkiem jest Dalmacja z opadami poniżej 1000 mm rocznie.

We wschodniej Chorwacji maksymalne temperatury lipca są nieco niższe: 26–28°C. W styczniu maksymalne temperatury to 2–3°C, a minimalne od –2 do –4°C. Deszcz pada przede wszystkim latem i jesienią (roczna suma opadów to 700–900 mm, ale w górach czasami przekracza 3000 mm). W wyższych pasmach górskich pogoda gwałtownie się zmienia, różnice temperatur są duże (zimą nawet do 20°C poniżej zera) i często pada śnieg.

Główne atrakcje

Największa turystyczna atrakcja – wybrzeże Adriatyku – ma 5835 km długości, z czego 4058 km przypada na linię brzegową wysp. Tych ostatnich jest 1185 (67 zamieszkanych; największymi są Krk i Cres). Wody Morza Adriatyckiego (Jadran) są czyste, silnie zasolone i ciepłe (latem średnia temperatura na otwartym morzu wynosi 22–25°C). Średnia głębokość to 252 m, a powierzchnia – 138 590 km2. Plaże wzdłuż wybrzeża Adriatyku są przede wszystkim żwirowe, kamieniste i skaliste, choć zdarzają się również piaszczyste (np. słynna plaża Zlatni Rat na wyspie Brač).

Wzdłuż wybrzeża ciągną się Góry Dynarskie, w skład których wchodzą m.in. pasma: Gorski Kotar, Kapela, Dinara z najwyższym szczytem Chorwacji – Dinarą (1831 m n.p.m.) i Velebit – największy łańcuch górski w Chorwacji. W 1981 r. UNESCO uznało Velebit za światowy rezerwat biosfery. Góry Dynarskie to obszar krasowy, obfitujący w tysiące jaskiń, wywierzyska (również podmorskie), jeziora, polja, rzeki podziemne. Kras jest ubogi w wodę, a wypływające w górach rzeki – krótkie, o dużym spadku i gwałtownym nurcie. Najbardziej znane to Cetina oraz Krka tworząca piękne wodospady. Zupełnie inny charakter ma wschodnia i północno-wschodnia Chorwacja – są to częściowo płaskie, częściowo pagórkowate tereny wchodzące w skład Niziny Środkowodunajskiej. Urozmaicają je niewielkie pasma górskie, m.in. Papuk i Psunj. Przez niziny majestatycznie płyną główne rzeki kraju, zasilające Dunaj – Sawa (562 km na terenie Chorwacji) i Drawa (505 km w granicach kraju). Dunaj przepływa przez obszar Chorwacji na odcinku 188 km.

Przyroda i jej ochrona

Chorwacja ma nie tylko dwie strefy klimatyczne, ale także roślinne. Wybrzeże i wyspy, czyli obszar tzw. roślinności twardolistnej, najpiękniej wyglądają wiosną. Rośliny szybko się wówczas rozwijają, wykorzystując zapas wilgoci zawarty w glebie i powietrzu. Latem roślinność w niektórych miejscach wygląda jak wypalona – zmienia się to dopiero jesienią. Tereny w głębi kraju to strefa środkowoeuropejskich lasów liściastych i mieszanych. Rosną tu lasy dębowo-grabowe, wyżej bukowo-jodłowe, a w najwyższych partiach gór – rośliny alpejskie i subalpejskie. Obszar kraju porastały niegdyś lasy złożone z dębów ostrolistnych i wawrzynów szlachetnych. Obecnie zastąpiła je makia – gęste zarośla wysokich krzewów i niewielkich drzew. Wzdłuż wybrzeża i na wyspach rosną także palmy, cyprysy, kaktusy, kasztany jadalne, figi, migdały, oliwki, granaty, cytryny, pomarańcze, winna latorośl. Na niektórych wyspach wody jest jednak tak mało, że przetrwać na nich mogą tylko sucholubne zioła i niewysokie krzewy. Wyspa Hwar stała się znanym ośrodkiem uprawy lawendy – zapach jej kwiatów, które podczas suchej, słonecznej pogody wydzielają duże ilości olejków eterycznych, jest dla wielu osób jednym z najpiękniejszych wspomnień z Chorwacji.

Większość zwierząt żyjących w Chorwacji to gatunki typowe dla Europy, które jednak w wielu krajach wytępiono zupełnie lub są niezmiernie rzadkie. Dotyczy to przede wszystkim niedźwiedzia brunatnego i rysia, od którego wziął nazwę Park Narodowy Risnjak. W najwyższych partiach górskich przetrwały kozice, a w lasach całego kraju mieszkają sarny, jelenie, daniele i dziki. W okolicach Parku Narodowego Jezior Plitwickich pojawiają się też wilki. Liczne jaskinie i groty zamieszkuje kilkadziesiąt gatunków nietoperzy. Największe – molosy – mają skrzydła o rozpiętości ok. 40 cm.

Bogaty jest świat ptaków. Najbardziej znane są padlinożerne sępy płowe – atrakcja wyspy Cres. Rozpiętość ich skrzydeł może przekraczać 2,5 m, waga dochodzi do 7 kg; padlinę potrafią wypatrzyć nawet z odległości kilku kilometrów. Duże ptaki drapieżne reprezentuje bielik, orzeł cesarski, orzeł przedni, sokoły wędrowne, rybołowy. Na południu kraju żyją pelikany. Ich konkurentami w polowaniu na ryby są m.in. czaple, ibisy, żurawie i flamingi. Wśród wapiennych skał często wygrzewają się jaszczurki. Na ogół są niewielkie, ale czasami dostrzec można rzadką jaszczurkę trójpręgą, która osiąga długość ok. 40 cm. Gady reprezentuje też żmija zygzakowata i wąż Eskulapa.

W Adriatyku żyje 370 gatunków ryb, m.in. sardela (inćun), makrela (skuša), tuńczyk (tunj) czy skorpena z kolcami jadowymi na grzbiecie. Poorane rozpadlinami podwodne skały zamieszkują ośmiornice, małże, gąbki, ślimaki, raki, homary i mątwy. Wiele spośród nich można zobaczyć w oceanariach, m.in. w Dubrowniku, Puli czy Poreču. Osoby kąpiące się w Adriatyku często mają kontakt z jeżowcami, których kolce wbijają się w stopy nieostrożnych amatorów kąpieli. Czasami na chorwackie wody zapuszczają się niewielkie rekiny, a co kilka lat trafiają tu zbłąkane wieloryby. Stałymi mieszkańcami tutejszych wód są natomiast delfiny butlonose, które widuje się w okolicach wysp Losinji i Cres. Można je zobaczyć z promu lub podczas morskiej wycieczki łodzią.

Na terenie Chorwacji utworzono osiem parków narodowych: Brijuni, Kornati, Krka , Mljet, Paklenica , Jeziora Plitwickie, Risnjak, Północny Velebit. Jest także 10 parków przyrody i rezerwaty przyrodnicze – 32 leśne (np. wyspa Lokrum koło Dubrownika), 9 botanicznych (np. stanowisko dzikich oliwek w miejscowości Lun na wyspie Pag) oraz 16 ornitologicznych (np. część wyspy Krk, dwa na wyspie Cres).

Miasta

Dubrownik

Dzisiejszy Dubrownik (vel Raguza), niegdyś niezależna republika kupiecka, której potęga gospodarcza i kulturalna budziła uznanie, jest pięknym muzeum pełnym zwiedzających.

Split

Jest drugim pod względem liczby ludności miastem w Chorwacji i jedynym poza Zagrzebiem ośrodkiem wielkomiejskim. Co roku przyjeżdżają tu turyści z całego świata, by pokłonić się pozostałościom pałacu cesarza rzymskiego Dioklecjana zbudowanego na przełomie III i IV w. n.e.

Pula

Dla turysty Pula (wł. Pola) jest skarbnicą bezcennych zbiorów muzealnych i antycznych zabytków z czasów kwadryg, gladiatorów i cesarza Wespazjana, w tym przede wszystkim amfiteatru.

Korcula

Jest jedną z większych wysp dalmatyńskich. Stolicą wyspy jest miasto o tej samej nazwie, miejsce narodzin Marco Polo oraz skarbnica sztuki (najcenniejszym zabytkiem jest gotycko-renesansowa katedra Sv. Marka (św. Marka) budowana z przerwami od XIV do XVI w.).

Hvar

Druga co do wielkości wyspy Dalmacji, o powierzchni niemal 300 km2, pochodzi od greckiego słowa pharos oznaczającego latarnię morską. Wyróżnia się łagodnym klimatem. Warto odwiedzić przepiękny Hvar, Stari Grad, Jelsa i Sućuraj.

Zadar

W chorwackich folderach turystycznych Zadar stawiany bywa na równi z Dubrownikiem oraz Wenecją.

Nurkowanie

Sezon nurkowy w Chorwacji trwa od wiosny do późnej jesieni. Ciepłe i przejrzyste wody Adriatyku (widoczność do 30–40 m) oraz bogata przyroda rokrocznie przyciągają tu nurków z całej Europy. Popularne są zarówno niewielkie zanurzenia tylko z maską i w płetwach (tzw. snorkelling), jak i nurkowanie na ciężko, w pełnym osprzęcie. Podwodny świat Adriatyku jest równie bogaty jak przyroda ponad powierzchnią wody: składają się na niego liczne formacje skalne i groty (wstęp do nich zwykle zarezerwowany jest wyłącznie dla doświadczonych nurków), pośród których zobaczyć można różne gatunki gąbek, ukwiałów, rozgwiazd, ryb, ośmiornic, czy homarów. Są też korale oraz wraki statków z różnych okresów historycznych, od starożytności po II wojnę światową.

W Chorwacji wymagane jest pozwolenie na nurkowanie z osprzętem (rekreacyjne i sportowe).
Informacja: tel. 014/848 765, fax 014/849119, info@diving-hrs. hr. Nurkowanie amatorskie, w płetwach i masce, nie wymaga żadnych zaświadczeń. Informacje: www.diving.hr,www.diving-hrs.hr.

Windsurfing

Chorwackie wybrzeże oferuje całkiem przyzwoite warunki uprawiania windsurfingu. Na kanałach między wyspami tworzą się silne wiatry, dzięki którym nawet w pełni lata można ślizgać się na desce z żaglem. Znanym ośrodkiem tego sportu jest Bol na wyspie Brač, ale centra windsurfingowe można znaleźć i w innych miejscach (np. na wyspie Mljet). Renomę wśród windsurfingowców ma również miejscowość Viganj na półwyspie Pelješac. Każdego roku odbywają się tu mistrzostwa Chorwacji w windsurfingu. Jest to impreza otwarta, co oznacza, że mogą w niej startować również obywatele innych państw. Sporo informacji na temat windsurfingu można uzyskać w Internecie.
Przykładowe strony: www.windzin.com, www.fanatic.com/en/index.shtml.

Turystyka rowerowa

Rower jest w Chorwacji znacznie mniej popularny niż pływające środki lokomocji, tym niemniej jego pozycja rośnie, zwłaszcza wśród turystów. Pojawiają się coraz to nowe trasy przystosowane specjalnie dla rowerzystów, tzw. biciklističke staze (ma to tym większe znaczenie, że dróg ogólnodostępnych, zwłaszcza tych bardziej ruchliwych, nie można polecić ze względu na szalejących automobilistów). Wiele z nich oddala się od wybrzeża, dzięki czemu można poznać mniej skażony masową turystyką interior. Trasy prezentują zróżnicowany stopień trudności, a ich długość waha się przeciętnie od 10 do 60 km. Z uwagi na specyficzne ukształtowanie terenu jedzie się zwykle z górki lub – niestety – pod górkę. Czasami przewyższenia sięgają kilkuset metrów, zwłaszcza jeśli startuje się od poziomu morza. W rejonach górskich (np. Gorski Kotar, czy Biokovo) można nawet osiągnąć wysokość ponad 1000 m n.p.m.

Najlepiej jeździ się rowerem po Chorwacji wiosną i jesienią. W pełni sezonu radość odbierają tłumy wczasowiczów i zbyt wysokie temperatury. Najpopularniejsze regiony to Istria i Kvarner – miejscowe organizacje turystyczne wydają specjalne broszury informacyjne dla cyklistów.
Więcej informacji można zdobyć na specjalistycznych stronach internetowych, np. www.pedala.hr.

Wspinaczka i turystyka górska

Góry są równie nieodłącznym elementem chorwackiego krajobrazu, jak morze. Łańcuchy górskie ciągną się praktycznie wzdłuż całego wybrzeża, stwarzając nieograniczone możliwości uprawiania turystyki górskiej i wspinaczki skałkowej. Najbardziej znanym pasmem jest Velebit, w którym zorganizowano dwa parki narodowe. Północną część obejmuje Park Narodowy Północny Velebit (Nacionalni park Sjeverni Velebit), bogaty w faunę i florę oraz niezwykłe formacje skalne. Park powstał dopiero w ostatnich latach, toteż infrastruktura turystyczna jest tu słabo rozwinięta (co można uznać zarówno za minus, jak i za plus).

Nie da się tego powiedzieć o Parku Narodowym Paklenica (www.paklenica.hr) z dwoma słynnymi wąwozami, rokrocznie odwiedzanymi przez tysiące turystów. Są tu zarówno liczne szlaki turystyczne o zróżnicowanym stopniu trudności, jak i drogi wspinaczkowe (ok. 300), dzięki którym teren jest rajem dla skałkowców (ściany o ponad 300 m wysokości). Tereny wspinaczkowe znaleźć też można w okolicach Splitu (Klis; do 120 m wysokości) i dalej na południe (Omiš, góry Biokovo; do 120 m wysokości). Na Istrii wspinać się można niedaleko miejscowości Buzet (nie ma tu dużych przewyższeń, ale rekompensuje to trudność dróg).

Na południowy wschód od Velebitu granicę z Bośnia i Hercegowiną tworzy łańcuch górski Dinara z najwyższym w Chorwacji szczytem (1830 m n.p.m.) o tej samej nazwie. W północnej części kraju wart uwagi jest Gorski Kotar, między Rijeką a granicą ze Słowenią (Park Narodowy Risnjak), masyw Učka na pograniczu Istrii i Kvarneru oraz Medvednica tuż na północ od Zagrzebia. W Slawonii najwyższe wzniesienia znaleźć można w zalesionej grupie górskiej o nazwie Papuk.

Gastronomia

Tak jak różne pod względem kultury, historii, obyczajów są poszczególne rejony Chorwacji, tak różnorodna jest i kuchnia regionalna. Jest to wynikiem m. in. wielości obcych wpływów, pochodzących od najstarszych mieszkańców tych ziem, jak i od zmieniających się obcych władców.

Od początków dziejów Chorwacji swoje ślady pozostawiali tu Rzymianie, Grecy, Węgrzy, Turcy, Włosi… Niezaprzeczalnie mieli oni duży wpływ na charakter kuchni chorwackiej.

Obecnie właściwie każdy region kraju reprezentuje inną kuchnię. Tak więc inaczej będą przygotowywane i serwowane regionalne specjały w Slawonii, w Chorwackim Zagorju czy w Dalmacji. Co innego znajdziemy w jadłospisie na Istrii, co innego na obszarze Liki, a jeszcze co innego polecą nam w stolicy kraju.

Najlepszym przykładem jest rodzaj zimnej przekąski, tzw. hladni pladanj (zimny talerz). Chociaż na obszarze całej Chorwacji hladni pladanj wygląda z pozoru podobnie (potrawa składa się najczęściej z mięsa, sera, świeżych bądź konserwowanych warzyw), w rzeczywistości składniki tej przekąski są różne w poszczególnych regionach kraju. I tak Istarski pladanj będzie się składał z istarskiego prsutu (rodzaj specjalnie wędzonej szynki, cienko pokrojonej), owczego sera i zielonych oliwek. Podravski pladanj - z suszonego ozorka, suszonej golonki, wędzonego sera, zielonej sałaty i kiszonego ogórka. Dalmatinski pladanj będzie kombinacją: dalmatyńskiego prsutu, cebuli-dymki z octu, czarnych oliwek w oliwie i pomidorów. Zaś Slavonski pladanj to połączenie: slawońskiej kiełbasy, podwędzonego czarnego salcesonu, zielonej i czerwonej papryki oraz cebuli. Specjalnością kuchni slawońskiej jest cobanac. Dawniej była to prosta pasterska potrawa, najczęściej z jednego gatunku mięsa, bez ostrych przypraw. Obecnie jest to rodzaj gulaszu, składającego się z różnych mięs, doprawionego pikantnymi przyprawami. Atrakcyjność tego dania mogą docenić tylko prawdziwi smakosze.

W Chorwacji, i to nie tylko nad Adriatykiem, popularne są potrawy z ryb, np. saran na slavonski nacin (karp po slawońsku podany z pieczonymi ziemniakami), brudet od riba (brodetto z mieszanych ryb morskich w sosie pomidorowym), punjene lignje (kałamarnice faszerowane pietruszką z czosnkiem), bakalar tucen na bijelo (dorsz w białym winie).

Na uwagę zasługują też różnorodne potrawy mięsne, np. licki odresci (sznycle cielęce z Liki, smażone na oleju, a następnie duszone w winie z przyprawami), kuhana svinjska rebra s hrenom (gotowane żeberka z chrzanem). Potrawą mięsną podawaną już w XVI w. jest pecenica “Stubica” (pieczeń “Stubica”). Obecnie jest to specjalność Chorwackiego Zagorja i najlepszych restauracji zagrzebskich. Jest to pieczeń wieprzowa z farszem śliwkowym, duszona w winie i śliwowicy.

Przed wojną, która rozpoczęła się w 1991 r. i doprowadziła do rozpadu Jugosławii, w Chorwacji można było zjeść również słynne na całym Półwyspie Bałkańskim danie mięsne zwane cevapcici (przygotowywane na ruszcie, doskonale przyprawione siekane mięso, serwowane z cebulą i kwaśnym mlekiem). Obecnie jednak, jako że pochodzenie tego dania ma charakter orientalny, występuje ono głównie na obszarze Bośni i Hercegowiny oraz Serbii i Czarnogóry. W Chorwacji jest rzadkością, bowiem od 1992 r. unika się podawania nietradycyjnych, niechorwackich potrawZ zup chorwackich godne polecenia są: zagorska juha od krumpira (zagorska zupa ziemniaczana) podawana z grzankami i drobno pokrojonymi parówkami lub juha od gljiva z heljdinom kasom (zupa grzybowa z kaszą gryczaną), czyli gęsta pikantna zupa z różnego rodzaju grzybów.

W Chorwacji popularne są też potrawy z warzyw w postaci różnego rodzaju zapiekanek. Musaka to zapiekanka z mielonego lub drobno pokrojonego mięsa oraz ziemniaków, bakłażanów i jajek. Inne specjalności to punjene paprike (papryki faszerowane), prebranac (potrawa na zimno z papryki, cebuli i oliwy), sarme (gołąbki najczęściej z kiszonej kapusty). Do potraw zarówno mięsnych, jak i rybnych podawane są różnego rodzaju sałatki (ze świeżych lub kiszonych warzyw oraz owczego sera), ziemniaki smażone z czosnkiem i kapustą, palenta (mamałyga z kaszy kukurydzianej), papryka w occie.

Wspaniałym dodatkiem do każdego dania jest ajvar (sos sporządzony z papryki, pomidorów i bakłażanów). Smak i atrakcyjność każdej potrawy wzbogaca odrobina vegety - produktu chorwackiej Podravki, która swoją główną siedzibę ma w Koprivnicy. Podravka produkuje vegetę od 1959 r.

W czasie pobytu w Chorwacji warto skosztować strukle (strucle), które mogą być podawane na słodko lub jako dodatek do zup czy przekąska.

Święta

Planując zwiedzanie kraju, należy brać pod uwagę święta i dni wolne od pracy, kiedy to niektóre pociągi czy autobusy nie kursują bądź jeżdżą w innych niż zwykle godzinach.
1 stycznia – Nowy Rok
Wielkanoc – święto ruchome
1 maja – Święto Pracy
30 maja – Boże Ciało
22 czerwca – Dzień Walki z Faszyzmem
25 czerwca – Dzień Państwowości
5 sierpnia – Dzień Zwycięstwa i Dziękczynienia
15 sierpnia – Wniebowzięcie NMP
8 października – Dzień Niepodległości
1 listopada – Wszystkich Świętych
25 i 26 grudnia – Boże Narodzenie

I	II	III	IV	V	VI	VII	VIII	IX	X	XI	XII
-3°C	-1°C	6°C	17°C	23°C	26°C	28°C	28°C	25°C	20°C	6°C	0