Turcja, leżąca na styku Europy i Azji oraz na szlakach łączących cztery morza – Czarne, Marmara, Egejskie i Śródziemne, to wyjątkowo ciekawy kraj, którego wybrzeże ma ponad 7 tys. km, co sprawia, że chętnie przyjeżdżają tu miłośnicy sportów wodnych zwabieni ciepłem Morza Śródziemnego, nad którym przez 300 dni w roku świeci słońce.
Masywy górskie, z najwyższym szczytem – Ararat (5137 m n.p.m.) – również są niezwykle malownicze i zróżnicowane – od pokrytych lasami Gór Pontyjskich (z wierzchołkiem Kaçkar Dağı, 3932 m n.p.m.) wypiętrzających się wzdłuż wschodniego wybrzeża Morza Czarnego, poprzez wygasłe wulkany (np. Erciyes Dağı, 3916 m n.p.m.) w środkowej części kraju, aż po Taurus (ze szczytem Demirkazik, 3756 m n.p.m.) okalający śródziemnomorskie wybrzeże. Miłośnicy wędrówek, spływów tratwą, kajakarstwa i narciarstwa również znajdą tu coś dla siebie, bo Turcja jest bogata w atrakcje, a przy tym bardzo lubi gości.

Historia Anatolii, ojczyzny Turków, jest długa i bogata. W Çatal Höyük niedaleko Konyi odkryto najstarszą na świecie osadę, założoną 7,5 tys. lat p.n.e. Wspominane w Biblii, lecz mało znane na zachodzie Europy imperium hetyckie było równie potężne jak starożytny Egipt i pozostawiło po sobie wspaniałe zabytki i dzieła sztuki.
Na terenie dzisiejszej Turcji było niegdyś bardzo wiele ośrodków kultury helleńskiej. To przecież tu, a nie w dzisiejszej Grecji, leżały Troja, Pergamon, Efez, Milet czy Halikarnas. Większość współczesnych tureckich miast ma za sobą rzymską przeszłość, o wielu z nich wspomina Nowy Testament. Z Turków seldżuckich wywodzą się sławni poeci – Omar Chajjam i Dżalaluddin Rumi, założyciel zakonu tańczących derwiszy.
Imperium osmańskie przez sześć stuleci panowało nad całym wschodnim wybrzeżem Morza Śródziemnego, dużą częścią Europy Wschodniej oraz północną Afryką, a w Stambule, jednym z najbardziej fascynujących miast świata, przenikały się zwyczaje, kultury, języki i religie ogromnego państwa tureckich sułtanów.

Kiedy jechać

Największe upały przypadają na szczyt sezonu turystycznego, czyli od końca czerwca do końca sierpnia. Ciepło i słonecznie jest również na początku czerwca i we wrześniu. Jesienią, choć słońce nie świeci tak mocno jak latem, morze jest nierzadko cieplejsze od powietrza, a kolory subtelniejsze niż w innych porach roku. Najchłodniej jest od grudnia do marca.

Główne atrakcje

Ciekawe miejsca, interesujące zabytki, piękne krajobrazy i otwarci ludzie – to wszystko czeka w Turcji. Oto kilka turystycznych atrakcji na zaostrzenie podróżniczego apetytu.

Architektura
Turcja to kraj meczetów – jest ich mnóstwo, a każdy wart obejrzenia. Koniecznie trzeba zwiedzić Süleymaniye, Rüstem Paşa oraz Błękitny Meczet w Stambule, Selimiye i Eski w Edirne, Yeşil Cami w Bursie oraz wspaniały, oddalony od tras wycieczkowych, Ulu Cami w Divriği niedaleko Sivasu.

Starożytne miasta
Spacery po Efezie, Aphrodisiasie, Priene, Milecie, Didymie, Hierapolisie czy Termassosie pozostawiają niezapomniane wrażenia. Lista starożytnych miast, czy raczej ich pozostałości, jest bardzo, bardzo długa. W najciekawszych miejscach można obejrzeć wspaniałe budowle z okresu klasycznego, starożytne inskrypcje i zabytkowe mozaiki. Z dala od utartych szlaków spotkania z historią bywają niezapomniane.

Sporty wodne
Siedem tysięcy kilometrów wybrzeża zachęca do uprawiania sportów wodnych. Wprawdzie wody Morza Czarnego są dość chłodne, ale nad morzami Śródziemnym i Egejskim od końca kwietnia do końca października panują wręcz idealne warunki do kąpieli.

Muzea
W Turcji w każdym większym mieście jest co najmniej jedno muzeum. Niewielkie, ale zadbane placówki mają w zbiorach rzymskie rzeźby, helleńską biżuterię, bizantyjskie ikony, kaligrafię z czasów osmańskich oraz dzieła twórców ludowych. Warto odwiedzić stambulski pałac Topkapı oraz muzea archeologiczne, Muzeum Sztuki Tureckiej i Islamskiej, Muzeum Cywilizacji Anatolijskich w Ankarze, Muzeum w Antalyi, Muzeum w Antakyi z kolekcją rzymskich mozaik czy Muzeum Archeologii Podwodnej w Bodrumie.

Hammamy
Hammamy (łaźnie tureckie) zastąpiły rzymskie łaźnie parowe sprzed 2 tys. lat. Trzeba wybrać się na choć jedną relaksującą kąpiel – satysfakcja gwarantowana! We wszystkich miastach są łaźnie publiczne, często w pięknych zabytkowych budynkach z czasów osmańskich.

Wycieczki piesze
Najlepszym miejscem na górskie wędrówki są Góry Pontyjskie. Można także przejść szlakiem z Fethiye do Ölüdenizu przez Kayaköy, wymarłe greckie miasto z czasów osmańskich, lub powłóczyć się po wzgórzach nad kanionem Köprülü w pobliżu Side na wybrzeżu śródziemnomorskim. Interesujący jest również długodystansowy szlak Lyciański, prowadzący wzdłuż wybrzeża Morza Śródziemnego z Ölüdenizu do Antayi. Doliny Kapadocji o surrealistycznym krajobrazie są wspaniałym miejscem na poranne lub wieczorne wędrówki.

Narciarstwo
Zimowe miejscowości wypoczynkowe wprawdzie nie dorównują europejskim, ale można w nich dobrze wypocząć i, co najważniejsze, pojeździć na nartach. Najlepszą bazę oferuje Uludağ niedaleko Bursy. W Kapadocji można jeździć na stokach wygasłego wulkanu Erciyes w okolicach Kayseri. Budowa nowych hoteli w Palandökenie koło Erzurumu ma zachęcić – nie tylko Turków – do częstszego odwiedzania tego miejsca w zimie.

Zakupy
Na Kapalı Çarşi w Stambule są 4 tys. sklepów sprzedających odzież i skórę, wyroby z brązu i miedzi, antyki i podróbki, stare monety, dywany i kilimy, fajki i ozdoby z pianki morskiej, jedwabne apaszki, perfumy i wody kolońskie oraz wiele innych towarów. Rejsy wycieczkowe Rejs wzdłuż wybrzeża Morza Egejskiego lub Śródziemnego może być jednym z najwspanialszych wspomnień z Turcji. Możliwości jest wiele – jednodniowa wycieczka z Fethiye, trzydniowy rejs z Bodrumu czy wynajem na tydzień gulet (tradycyjnej żaglówki z motorem) – wybór zależy od czasu jakim się dysponuje i zasobności portfela.

Keyf
Keyf to turecka sztuka relaksacji, którą warto ćwiczyć zwłaszcza podczas wakacji. Siedzenie z drinkiem w cieniu palm, podziwianie zachodu słońca nad Morzem Egejskim, picie rankiem orzeźwiającej herbaty pod krzewem jaśminu, wygrzewanie się na słońcu na pokładzie statku płynącego do starożytnego portu Knidos – to właśnie jest keyf!

Kuchnia

Kuchnia turecka to typowa kuchnia śródziemnomorska, wymagająca świeżych składników i celebracji posiłków.
W tureckich restauracjach nie spotyka się takiego bogactwa potraw, jak w tradycyjnych domach. Lokale serwują najczęściej baraninę z grilla, a tylko nieliczne mają w karcie dania kuchni indonezyjskiej, meksykańskiej, hinduskiej czy japońskiej. Do XX w. Turcy nie prowadzili handlu z innymi narodami i nie ulegali obcym wpływom. Obecnie sytuacja zaczyna się zmieniać – w dużych ośrodkach i kurortach można już spróbować amerykańskiego hamburgera czy włoskiej pizzy, choć ten trend wzbogacania tureckiej kuchni nie jest chyba najlepszy.

Kebab Aleksandra
Jagnięcina i baranina są podstawą tureckiej diety od wieków. Łatwo wyobrazić sobie wędrownego tureckiego wojownika opiekającego nad ogniskiem kawałki baraniny nadziane na miecz. Wytapiany tłuszcz skapywał do ognia i spalając się, osmalał i przypalał mięso.
W 1867 r. mistrz Aleksander (Iskander Usta), kucharz z Bursy, wpadł na pomysł zbudowania pionowego rusztu. Wypełnił go gorącym węglem, a w środek wstawił miecz z nadzianym mięsem. Spływający tłuszcz polewał mięso, ale nie powodował jego przypalania. Mistrz Aleksander obcinał z upieczonego mięsa cienkie paseczki. Podobnie jak lokum (turecki przysmak) i ta innowacja spotkała się z gorącym przyjęciem. Natychmiastowy sukces zagwarantował Aleksandrowi miejsce w panteonie mistrzów kucharskich.
Dzisiaj döner kebap jest tureckim daniem narodowym, podawanym wszędzie – od budki na rogu ulicy do najwytworniejszych salonów. Większość specjalnych rusztów do opiekania mięsa zachowuje nawet symbolikę miecza, z miniaturową rękojeścią na szczycie.
Aleksander przyrządzał jagnięcinę i baraninę z owiec wypasanych na łąkach porosłych dzikimi ziołami, zwłaszcza tymiankiem. Żeby kebab był jeszcze smaczniejszy, kładł plastry mięsa na pide i polewał pikantnym sosem pomidorowym oraz zrumienionym masłem.
Kebab zyskał sławę na całym świecie, nadal jednak najlepszy döner kebap robi się w Bursie. Właściciel najmodniejszej w mieście kebapçıs ogłosił się spadkobiercą mistrza Aleksandra, zarówno jeśli chodzi o pochodzenie, jak i metodę wytwarzania podawanego w jego lokalu kebabu. Tradycyjny turecki obiad to długa lista dań, którą rozpoczynają meze (przystawki). Do kebabu jest dodawana baranina, rozdrobniona lub w kawałku, zdarzają się również kebaby z kurczaka lub ryby. Przygotowanie, przyprawy i dodatki (cebula, pieprz, pieczywo) decydują o rodzaju potrawy. Kebab jest zwykle podawany z płaską bułką i sałatką, a popija się go jogurtem zmieszanym z wodą (ayran). Warto spróbować kebabu Bursa, inaczej Aleksander (Iskender), od imienia twórcy – kucharza z Bursy. Doskonały jest również kebab Urfa, z dużą ilością cebuli i czarnego pieprzu oraz Adana, niezwykle pikantny, z czerwoną papryką. Şiş köfte to mięsne kulki nadziane na płaski szpikulec, a Adana köfte to ich pikantna odmiana.

Ryby

Będąc w restauracji, trzeba poprosić kelnera o pokazanie świeżych ryb (balık) i oszacowanie należności. Wybrana ryba jest ważona, a cenę ustala się według stawki za kilogram. Od marca do końca czerwca warto spróbować kalkan (turbot), uskumru (makrela) lub hamsi (sardela).
Lipiec i pierwsza połowa sierpnia to czas, kiedy większość gatunków składa ikrę i połów jest zabroniony. Na bazarach i w restauracjach królują wtedy palamut (pelamidy), tekir, barbunya (różne gatunki barwen), istavrit (tuńczyk) oraz çınakop i lüfer (gatunki dość pospolitych w Turcji ryb morskich).
Dania warzywne Bakłażan to w Turcji warzywo numer jeden. Może być patlıcan dolması (nadziewany), hünkar bećendi (starty z baraniną), karnıyarık (nadziewany mielonym mięsem) lub kryć się pod innymi egzotycznymi nazwami. Znakomitym daniem jest np. imam bayıldı (słabość immama) – bakłażan z krojoną baraniną, pomidorami, cebulą i czosnkiem. Pide Tanim i bardzo smacznym posiłkiem jest pide – turecka wersja pizzy. Ciasto, z którego wypieka się płaskie bułki, jest rozgniatane na kształt prostokątnej łódki, smarowane masłem i obkładane dodatkami. Wypieka się je w opalanym drewnem piecu i kroi w paski. Pide jest nie tylko smaczna, ale i pożywna. Zamawia się do niej peynirli (ser), yumurtalı (jajka) i kıymalı lub etil (mieloną baraninę). W niektórych rejonach Turcji pide z mięsem to etli ekmek.
Sery W Turcji produkuje się kilka rodzajów smacznych serów, ale niestety, nie można ich kupić w mieście. W restauracjach warto zapytać o tulum peynir – słony i chudy, kruszący się ser z koziego mleka, przechowywany w skórzanych pokrowcach. Łatwo dostać beyaz peynir, biały ser z owczego mleka – aby był naprawdę dobry, musi być pełnotłusty (tam yaćli). Dostępny jest także kaşar peynir – twardy żółtawy ser, zarówno świeży (taze), jak i dojrzały (eski).

Słodycze i desery

Pasta w Turcji oznacza ciasto, a nie makaron, który określany jest zaczerpniętymi z włoskiego słówkami makarna lub lazanya. Pastanes (cukiernie) sprzedają herbatniki i ciasteczka oraz ciasta, placki i torty nasączane syropami. W lokalach podaje się czasami lekkie drinki, herbatę i kawę. Na deser Turcy jadają fırın sütlaç (zapiekany pudding ryżowy), kazandibi (pudding karmelkowy), aşure (pudding z ponad czterdziestu składników), baklava (kruche ciasto z orzechami włoskimi lub ziemnymi nasączane miodem) lub kadayıf (rozdrobnione ziarna zbóż i orzechy w miodzie). Sezon na melony zaczyna się w środku lata, a wczesną zimą pojawiają się pierwsze owoce cytrusowe.

Strefy czasowe

W Turcji obowiązuje czas wschodnioeuropejski, czyli przesunięty o godzinę do przodu w stosunku do czasu polskiego, a o dwie godziny w stosunku do GMT.
Czas letni obowiązuje od 1.00 w ostatnią niedzielę marca do 2.00 w ostatnią niedzielę września.